10 tips

Je (her)kent vast een leerling, een collega of iemand in je omgeving die zelfverzekerd voor een volle zaal een sprankelende presentatie geeft. Het lijkt zo vanzelf te gaan dat je je wellicht afvraagt: Hoe dan?

Zelfvertrouwen: voor de één is het vanzelfsprekend terwijl de ander nog een flinke dosis vertrouwen in zichzelf kan gebruiken.

Loes van Gemert

Ik ben Loes van Gemert, mbo-docent Economie en gefascineerd door leren.

Ongeveer dertien jaar geleden had ik nooit gedacht dat jij dit stuk zou lezen. Ik had net de overstap gemaakt van het basisonderwijs naar het mbo-onderwijs. Er kwamen zoveel nieuwe dingen op mij af. De overstap was overweldigend ondanks mijn leservaring. Regelmatig bekroop mij het gevoel dat ik ongeschikt was als docent. Lukte het ene, dan mislukte het andere. Het was een periode van vallen en opstaan en vooral niet opgeven.

 

Naarmate de jaren verstreken, voelde ik mij op school steeds meer als een vis in het water. Mijn lessen werden elke keer beter en ik had het leerproces van mijn studenten steeds duidelijker voor ogen. Mijn zelfvertrouwen groeide en ik was zelfverzekerd over de keuzes die ik maakte.

COVID-19 heeft afgelopen maanden ervoor gezorgd dat wij als docenten in een rap tempo zijn overgeschakeld van fysiek lesgeven naar online lesgeven en alle mengvormen daartussen. Ik voel me deze tijd als een dj die een totaal ander mengpaneel voor zijn neus heeft gekregen en opnieuw moet leren draaien. Hierdoor bekroop mij het onzekere gevoel dat ik studenten niet kon bieden waar zij recht op hadden. Studenten verdienen het mijns inziens les te krijgen van iemand die het leerproces kan faciliteren, kan monitoren en kan bijsturen. En juist daar voelde in me enorm in tekortschieten. Ik draaide wat aan de knoppen van het nieuwe mengpaneel, maar het resultaat klonk niet zoals het zou moeten. Het oncomfortabele gevoel van online beginner zijn, heeft mij behoorlijk parten gespeeld en dat doet het nog steeds.

Het was een collega die aan mij vroeg: “Heb je wel zelfvertrouwen?” Gekscherend vroeg ik “Wat versta jij onder zelfvertrouwen?”

Zelfvertrouwen

Als je op internet zoekt of mensen vraagt wat zelfvertrouwen is, krijg je diverse antwoorden. Zelfvertrouwen is, zoals het woord al zegt, het vertrouwen dat je in jezelf hebt.

De essentie van zelfvertrouwen is naar mijn mening tweeledig:

  1. vaardigheid
  2. waardigheid

Enerzijds is er vaardigheid – het vertrouwen in je eigen kunnen, bijvoorbeeld dat je je taken en werkzaamheden goed kunt uitvoeren.

Anderzijds is er waardigheid – het vertrouwen in jezelf als persoon, dat je ertoe doet zonder dat je afhankelijk bent van je prestaties. Dat als het leven je uitdaagt of als het niet gaat zoals je zou hopen, je zonder onzekerheid en angst die uitdagingen aan durft te gaan, ook al weet je niet wat de uitkomst zal zijn.

Je zelfvertrouwen is gevormd door wat je mee hebt gemaakt, wat mensen in je omgeving zeggen en vinden, en hoe jij hier voor jezelf betekenis aan hebt gegeven. Voor mij is de uiteensplitsing in vaardigheid en waardigheid cruciaal als je wilt bouwen aan zelfvertrouwen. Want zijn het je vaardigheden die je laten twijfelen of is het ontbreken van geloof in jezelf de boosdoener?

10 tips om te bouwen aan je zelfvertrouwen

Om te bouwen aan zelfvertrouwen maak ik graag de vergelijking met een huis. Je kunt nog zo’n prachtig pand hebben gebouwd, maar als de fundering niet stevig genoeg is, dan komen er scheuren. ‘De scheuren’ kunnen vanuit jezelf komen, maar ze kunnen ook ontstaan door externe omstandigheden. Zelfvertrouwen hebben en onderhouden is een leerproces dat gepaard gaat met oefenen, oefenen en nog eens oefenen.

 

  1. Werk aan je fundament: jij mag er zijn

Jezelf accepteren zoals je was, zoals je nu bent en zoals je wilt worden is erg belangrijk bij het hebben of krijgen van zelfvertrouwen. Als je steeds twijfelt of je wel goed genoeg bent, besluit dan nu om niet-helpende gedachten om te buigen naar: ik mag er zijn, ik doe ertoe. Doe dit net zolang totdat je er ook in gelooft. Deze heipalen heb je nodig voor een stevig fundament om je te beschermen tegen alle invloeden van buitenaf.

2.  Denk aan het juiste: ik wil niet

Als ik je vraag om niet aan je onzekerheid te denken, waar denk je dan aan? Je kunt bezig zijn met alles wat je niet meer wilt, maar het is veel krachtiger om je aandacht te richten op wat je juist wel wilt. Focus je op de voortgang in plaats van op de fouten, want wat je aandacht geeft, groeit.

3. Vier je succes – groot of klein

Vier je successen – klein of groot, want jij bent diegene die de slingers op kan hangen. Maak van je ‘to-do-lijst’ eens een ‘ta-da-lijst’, dat helpt bij het bouwen aan je zelfvertrouwen. Een mooi bijeffect is dat je stilstaat bij de stappen die je hebt gemaakt. Dit zijn waardevolle momenten om kracht uit te halen wanneer het minder gaat.

4. Samen

You don’t know what you don’t know. Een belangrijk inzicht voor mij is geweest dat je niet weet wat je niet weet. We hebben elkaar nodig. Ga het gesprek aan met anderen om samen te werken, ervan te leren, nieuwe technieken en materialen te bekijken en je horizon te verbreden. Er valt nog zoveel te ontdekken, ook over jezelf.

5. Laat je inspireren i.p.v. irriteren

Jezelf vergelijken met anderen is aan de orde van de dag, maar of je gedachten reëel zijn,  hangt ervan af met wie je jezelf vergelijkt. Vergelijk je daarom met jezelf van gisteren. Kom je toch in de verleiding om jezelf met anderen te vergelijken, zorg dan dat je je laat  inspireren en niet laat irriteren door anderen.

6. Denk niet zwart-wit maar in de kleur van je hart

Niemand is honderd procent aantrekkelijk of honderd procent lelijk. Je doet het nooit honderd procent briljant of honderd procent fout. Sta jezelf niet toe om zwart-wit te denken, maar denk in termen van ontwikkeling en groei. Wat vandaag nog niet lukt, kan morgen beter gaan door jezelf pogingen (kansen) te blijven bieden om vooruit te gaan.

7. Mindset: zie fouten als leermomenten

De kern van leren is vergeten te vertragen. Als je dat als uitgangspunt neemt, weet je dat je moet blijven oefenen om te leren dat fouten leermomenten zijn. Als iets nog niet lukt, of misschien zelfs wel helemaal mislukt is, is dat een ervaring die je meeneemt naar het volgende project. Zorg voor een leerklimaat waar fouten niet als fout maar als goed worden aangemerkt. Plan regelmatig opdrachten in zoals ‘zoek de fout’, om te laten ervaren dat fouten maken nodig zijn om te leren.

8. Wees lief

Zorg dat je zorgvuldig bent in wat je tegen jezelf zegt als het tegenzit en je aan jezelf gaat twijfelen. Want wat je tegen jezelf zegt, worden je gedachten. Je gedachten bepalen je gevoel en die gevoelens zorgen voor bepaald gedrag. Vanzelfsprekend heeft je gedrag een bepaald gevolg. Zorg dat die cirkel positief is, anders word je een hamster in een draaiend rad. Je bent moe, maar je bent geen stap verder gekomen.

9. Vergroot je comfortzone

In je comfortzone voel je je veilig en heb je controle. Toon moed en lef door je comfortzone in kleine stappen te vergroten naar een leerzone. Probeer iedere dag, week of maand iets te doen wat je eerst niet deed of durfde. Zet stappen van een comfortzone naar een angstzone om in de leerzone te ontdekken dat je nieuwe kennis en kunde hebt opgedaan. ‘Feel the fear, do it anyway.’

10. Begin met het einde in gedachten, maar zet elke dag een stap

Je kunt dromen van heel veel zaken die je wilt doen en bereiken, maar zonder actie ontstaat er maar weinig verbetering. Zet elke dag een stap in de juiste richting en omarm je leerproces. Doe het gewoon: bouw elke dag aan je zelfvertrouwen!

Door: Loes van Gemert, docent Economie. Bekijk op bol.com de set gesprekskaarten voor docenten.

overzicht 10 tips

Het artikel werd gepubliceerd in het tijdschrift NVOX. NVOX houdt leden op de hoogte van alle ontwikkelingen binnen het onderwijs in de natuurwetenschappen.

De NVON (Nederlandse Vereniging voor het Onderwijs in de Natuurwetenschappen) is een vakvereniging en tevens vakbond voor docenten in de natuurwetenschappen en technologie.

blz 10
blz 11

Afbeelding met de 10 tips die je kunt downloaden

Laat een reactie achter